ارزیابی آموزشی3
فصل چهارم
انواع امتحانات
|
تشریحی یا مقالوی |
|
امتحانات جواب کوتاه |
|
امتحانات عینی |
تشریحی جواب وسیع چند گزینه ای
تشریحی جواب محدود صحیح وغلط
مقابلوی
تکمیلی
انواع سوالات تشریحی:
امتحانات تشریحی را با توجه به آزادی عمل پاسخ دهنده درپاسخ دادن به سوالات امتحان، به دو دستۀ جواب وسیع وجواب محدود تقسیم می کنند.
سوالات جواب وسیع: درسوالات تشریحی گسترده پاسخ، هیچ گونه محدودیتی برای امتحان شونده در رابطه به پاسخ گفتن وجود ندارد اوعملاً آزاد است تا هرطوری که مایل باشد پاسخ خودرا ارایه کند. امتحان شونده درپاسخ دادن به سوالات این نوع امتحان، هم ازلحاظ زمان پاسخدهی وهم ازجهت مقدار پاسخ، آزادی کامل دارد.
مثال: آشنایی معلم ازانواع شیوه های ارزیابی چه نقشی درپروسۀ آموزش شاگردان دارد، باذکردلایل منطقی توضیح دهید؟
تأثیر قانون مندل را برتحول زیست شناسی به عنوان یک علم شرح دهید؟
امتحان دهنده درپاسخ دادن به این نوع سوالات آزاد است تامطالبی را ارائه کند که به نظر اومنطقی ومفید هستند ونظر خودرا همانطوریکه می خواهد سازمان داده تحریرنماید. همچنین امتحان شونده باید اطلاعات خودرا ارزیابی کند واندیشه های خودرا به نحو منطقی، منسجم وبدیع بر روی کاغذ آورد.
بنابراین، سوالات تشریحی گسترده پاسخ برای سنجش هدفهای تحلیل، ترکیب وارزشیابی( بالاترین طبقه های طبقه بندی هدفهای اموزشی، حوزۀ معرفتی) مناسب ترین سوالات هستند.
سوالات جواب محدود: درسوالات تشریحی محدود پاسخ، امتحان دهنده در دادن پاسخ به سوالات آزادی کامل ندارد، بلکه صورت سوال اورا ملزم میسازد تا پاسخ خودرا درچهارچوب شرایط خاص محدود کند. همچنین این نوع سوالات برای ارایه پاسخ، هم ازلحاظ زمان پاسخدهی وهم ازلحاظ مقدار پاسخ، محدودیت هایی قایل می شوند. بطورمثال:
- پاولوف درآزمایشهای خود مشاهده کرد سگی که شرطی شده بود تا باشنیدن صدای زنگ ترشح بزاق کند بعضی وقتها ازاین کارسربازمی زد. علت این امرچیست؟ پاسخ خودرا درنصف صفحه بنویسید.
- ویا آزمایشهای شرطی کلاسیک پاولوف را مختصراً در ده سطرواضح سازید؟
- تفاوتهای عمده بین سنجش وارزیابی را دریک پاراگراف توضیح دهید؟
سوالات محدود پاسخ برای اندازه گیری توانایی یادگیرندگان درسطوح فهمیدن، کاربردن وتحلیل مناسب است، اما برای سنجش توانایی ترکیب( خلاقیت) وارزیابی زیاد مناسب نیست.
محاسن ومعایب سوالات تشریحی:
صاحبنظران ومتخصصان تعلیم وتربیه نظرهای موافق ومخالف نسبت به کاربرد سوالات تشریحی ابرازداشته اند. مدافعان این نوع سوالات محاسن آنهارا به شرح زیرشمرده اند:
- تهیۀ سوالات تشریحی نسبت به سوالات عینی آسانتراست.
- این نوع سوالات تنها وسیلۀ برای سنجش توانایی امتحان شونده درپروراندن جواب سوالات وبیان آنهاست.
- این سوالات توانایی پاسخ دادن به سوالات را می سنجد نه توانایی انتخاب پاسخهارا.
- این نوع سوالات موقعیت های واقعی تری را نسبت به سوالات عینی به امتحان شونده گان عرضه می کنند.
- آنها بالای روش مطالعۀ یادگیرندگان تأثیرمثبت بجای می گذارند. وشاگردان میتوانند اطلاعات را به طریقه های معنی دار سازمان داده جواب ارائه نمایند.
درمقابل، مخالفان کاربرد سوالات تشریحی دلایل زیر را ازمعایب این نوع سوالات میدانند:
- این سوالات نمونۀ کوچکی ازمحتوای درس وهدفهای آموزش را اندازه می گیرند.
- تصحیح اوراق جوابات این نوع سوالات نمی تواند با دقت وبطورعینی انجام گیرد. همچنین تصحیح کننده تحت عقاید ومفکوره های شخصی خود قرارمیگیرد.
- تصحیح اوراق این سوالات بسیاروقت گیر است.
- مشکل نمونه گیری محدود برای این نوع سوالات یک مشکل جدی است.
- مشکل دیگری سوالات تشریحی ذهنی بودن نمره گذاری تصحیح کنندگان ویکنواخت نبودن ارزیابی آنان است. یعنی اگر سوالات تشریحی ازطرف چند نفر ودرزمان های مختلف تصحیح شود احتمالاً نتایج ثابت نخواهد بود. همچنین درتصحیح پاسخهای سوالات تشریحی لازم است ازیک شیوۀ نمره گذاری یکنواخت که ازقبل تعیین می شود استفاده گردد.
قواعد تهیۀ سوالات تشریحی:
طوریکه قبلاً تذکرداده شد، بزرگترین امتیاز سوالات تشریحی این است که پاسخ دهندگان را وامیدارند تا اندیشه های خویش را بطور منطقی، منسجم وسازمان یافته بیان کنند ودراین کار خلاقیت خویش را نشان دهند. این است تفاوت عمده سوالات تشریحی وسوالات عینی. تهیه کننده سوالات تشریحی باید همواره این اصل مهم را درنظرداشته باشد. علاوه برآن، باید سوالات تشریحی به گونه ای نوشته شوند که تاحد امکان ازمعایب این نوع سوالات کاسته شود وهم نحوۀ پاسخدهی وهم جریان تصحیح را دقیق وآسان سازد. قواعد زیربه منظور تحقق این هدفها پیشنهاد شده اند:
1- درنوشتن سوالات باید دقت کرد تا سوالات بطورمستقیم به هدفهای آموزشی مربوط شوند. سعی کنید هرسوال را باتوجه به یک هدف دقیق آموزشی بنویسید.
2- سوالات تشریحی را تنها برای اندازه گیری وسنجش هدفهایی محدود کنید که با سایرسوالات بخوبی قابل اندازه گیری وسنجش نیستند. یعنی ازسوالات تشریحی برای سنجش هدفهای دانش استفاده نکنید بلکه به هدفهای طبقات بالای هدفهای آموزشی اختصاص دهید
3- سوالات تشریحی را باعبارات وکلمات واضح وروشن بنویسید. چون کلمات وعبارات " تعریف کنید، حل کنید، خلاصه کنید وطبقه بندی کنید" ازکلمات وعبارات مثل" بحث کنید، وبررسی کنید" روشن ترهستند. اگرلازم بود ازکلمات" بحث یا بررسی کنید" استفاده شود، باید بطور دقیق بنویسید که چه نکاتی یا موضوعی باید مورد بحث وبررسی قرارگیرند. همچنین دراستعمال کلمات چون" توضیح دهید، ویا مقایسه کنید" بهترمیتوانید منظور خودرا به صراحت بیان نمائید.
4- ازاستعمال کلمات" چه کسی، چه وقت، کجا، وجزء اینها بپرهیزید. این کلمات تنها معلومات را سنجش می کند. بجای این کلمات بهتراست ازکلمات" چرا، چگونه، به چه دلیل وازاین قبیل استفاده کنید. این کلمات درمقایسه باکلمات بالا، هدفهای سطح بالاتری را می سنجند.
5- سوالات مربوط به موضوعات وعقاید بحث انگیزباید طوری طرح شوند که ازپاسخ دهنده بخواهند تاشواهد لازم برای مستند کردن عقیدۀ انتخابی را بیان کند نه اینکه ازاوبخواهد تا صرفاً عقاید شخصی خودرا شرح دهد. یعنی موضوع بادلایل علمی ومنطقی مستند ساخته شود.
6- به امتحان دهندگان حق انتخاب چندسوال ازمیان تعدادی سوال راندهید.
7- برای پاسخ دادن به سوالات، زمان کافی درنظربگیرید و زمان هرسوال را نیز بطور جداگانه مشخص کنید.
8- برای پاسخ دهندگان هدایات لازم وضروری را فراموش نکنید.
قواعد تصحیح پاسخهای تشریحی:
رعایت نکات زیر که به منظور بهبود کیفیت نمره گذاری این نوع سوالات پیشنهاد شده است:
1- پاسخهای سوالات را براساس هدفی که درسوال درنظرگرفته شده است تصحیح کنید.
2- پاسخهای نمونه برای هرسوال به عنوان کلید تهیه کنید. یعنی درامتحانات تشریحی محدود پاسخ تهیۀ یک کلید عملی تر ومؤثرترخواهد بود. این کلید در یکنواختی نمره گذاری به تصحیح کننده کمک می کند. درتهیۀ پاسخهای نمونه سعی کنید پاسخ هرسوال را به چند قسمت تقسیم نمائید وبرای هر قسمت امتیازجداگانه درنظربگیرید وبه جوابات شاگردان باتوجه به این امتیازها نمره بدهید.
3- جواب را سوال به سوال تصحیح کنید( نمره بدهید) نه ورق به ورق( پارچه به پارچه) . یعنی ابتدا پاسخ سوال اول همۀ اوراق را تصحیح کنید، بعد پاسخهای سوال دوم همۀ اوراق را وهمین طور تاآخر. این کار درواقع سبب مقایسۀ پاسخهای مختلف می شود وکارنمره گذاری را آسان می سازد.
4- هنگام تصحیح ورقه های امتحان ازشناسایی نام شاگردان( صاحبان آنها) خود داری کنید. حتی پیشنهاد می شود که قبل از شروع به تصحیح اوراق، آنهارا خوب گد ومخلوط کنید تا ترتیب تقدم وتأخرآنها ازلحاظ اینکه اوراق اول ازشاگردان قوی یا ضعیف هستند، معلوم نباشد.
5- درصورت امکان ازیکی دونفر ازهمکاران تان بخواهید تا جواب سوالهایی را که شما تصحیح کرده اید تصحیح کنند. این کارباید بدون آگاهی طرفین ازنمرات یکدیگر وبدون مشورت باهم صورت گیرد. این روش نمره گذاری درشرایطی که قرارباشد نتایج ارزیابی برای تصمیمهای مهم بکاررود مانند انتخاب افراد برای ادامه تحصیل یابرای دریافت سایرامتیازهای تحصیلی، بسیار بااهمیت است. ایبل پیشنهاد می کند که اگرتصحیح همۀ اوراق توسط شخص دیگری ممکن نیست حداقل نمونه ای ازآنها را برای تصحیح به کسی دیگری واگذارکنید.
6- تمام پاسخهای امتحان شونده گان به یک سوال را دریک نشست وبدون وقفۀ زمانی تصحیح کنید. انسانها از روزی به روز دیگر وحتی ازساعتی به ساعتی دیگرتغییر می کنند. اگرپاسخهای تعدادی ازامتحان دهندگان را امروز وتعدادی دیگر را روزبعد تصحیح کنید، ممکن است عوامل مختلف درنحوۀ ارزیابی شما تأثیر بگذارند. مشکلات خانوادگی، حالات جسمانی واتفاقات غیرمنتظیره دراین کار دخالت می کنند. البته این به این معنی نیست که معلم نباید به منظور تنفس ورفع خستگی برای مدت کوتاهی ازکاردست بکشد. منظور این است که درشرایط مختلف به تصحیح پاسخهای امتحان شوندگان به یک سوال واحد نپردازید. یعنی وقتی که تصحیح پاسخ یک سوال را آغازمی کنید بایدتمام پاسخهای مربوط به آن سوال را تصحیح کنید واگر خواستید می توانید بقیۀ سوال هارا برای وقت دیگری بگذارید.
7- به نمرات سوالاتی که قبلاً تصحیح کرده اید نگاه نکنید. عدم دسترسی وعدم نگاه به نمرات سوالات قبلی موجب می شود که معلم هرسوال را بطورمستقل وبدون تأثیرگرفتن ازنمرات سوالات دیگر نمره گذاری کند.
8- بر روی اوراق امتحان اشتباهات شاگردان را تصحیح کنید ونظریات تانرا بنویسید. این کار منجر به بهبود عملکرد شاگردان می شود. نکتۀ مهم دیگری که دربارۀ فیدبک ازنتیجۀ امتحان به شاگردان پیشنهاد شده، مرور کردن سوال ها وجوابها با فرد فرد شاگردان است. همچنان چند دقیقه صحبت کردن با هر شاگرد دربارۀ چگونگی جوابات ونقاط قوت وضعف اوبسیارمفید وآموزنده است. این صحبت شفاهی از هرنوع اظهارنظرکتبی مفیدتر است.
9- از روشهای متنوع نمره گذاری استفاده کنید. برای نمره گذاری وتصحیح پاسخ سوالات تشریحی روشهای مختلفی پیشنهاد شده است که مهمترین آنها قرارذیل اند:
روش تحلیلی( analytical): در روش تحلیلی نمره گذاری که به آن روش امتیازبندی نیز گفته می شود، پاسخ نمونه به اجزای کوچک تری تقسیم می شود وبرای هرجزء مشخص نمره یا امتیاز جداگانه ای درنظرگرفته می شود. همچنین دراین روش عواملی چون" قدرت بیان، ساختمان منطقی پاسخ، وذکردلایل" امتیازهای جداگانه ای دریافت می کنند.
یعنی روش نمره گذاری تحلیلی ( Analytic Scoring):عبارت از نوعی نمره گذاری سوالات تحریری است که در آن نکات خاص هر پاسخ صحیح شناسایی شده و به طور جداگانه نمره گذاری می شود.
روش کلی یا سراسری( global): در روش کلی یاسراسری نمره گذاری که به آن روش درجه بندی نیزگفته می شود، پاسخ نمونه به اجزاء وقسمتهای کوچک تقسیم نمی شود بلکه تنها بصورت یک معیار به کارمی رود. دراین روش، معلم کل پاسخ هرفرد به یک سوال را می خواند ویک برداشت کلی ازآن کسب می کند وبعد این برداشت کلی را به یک نمره تبدیل می نماید. دراین روش به هیچ عامل واحدی امتیاز خاصی داده نمی شود، بلکه همۀ عوامل مورد نظرقرارمی گیرند وکل پاسخ یکباره مورد قضاوت واقع می شود.
در روش سراسری می توان شیوه های مختلفی را برای نمره گذاری پیشنهاد کرد:
میتوان یک نمرۀ دوگانه مورد استفاده قرارداد( قبول – مردود)، یا درجۀ را از( 1- 5 واحد) به شرح زیر:
خیلی خوب یا عالی 5
خوب 4
متوسط 3
ضعیف 2
خیلی ضعیف 1
سوالات جواب کوتاه:
امتحان جواب کوتاه حد وسط بین امتحان تشریحی وامتحان عینی است. شباهت این نوع امتحان با امتحان تشریحی آن است که درهردوآنها شکل سوال به وسیلۀ طراح سوال تهیه می شود وجواب آنهارا امتحان شونده تهیه می کند. باوجوداین، جواب سوالهای کوتاه پاسخ آنقدر مختصراست که این امتحانات را به کلی ازامتحانات تشریحی مجزا می سازد وبه امتحانات عینی نزدیک می کند.
تعریف امتحان جواب کوتاه: امتحان جواب کوتاه ازمجموعه ای سوال مختصر که اکثراً برای سنجش هدفهای آموزشی سطح پائین طرح می شوند تشکیل می یابد.
انواع امتحانات جواب کوتاه: امتحانات جواب کوتاه را به سه دستۀ پرسشی، تکمیلی وتشخیصی تقسیم می کنند.
نوع پرسشی:
مثال: - مرکز ولایت لوگردرکجا موقعیت دارد؟
- یک متر چند ملی متر است؟ ( 1000 )
نوع تکمیلی:
مثال: - آموزش وتحقیق تمام اشیاء وپدیده ها اول از....................آغازمی شود. ( مشاهده )
- بزرگترین دریاچۀ دنیا دریاچۀ .....................است. ( خزر)
نوع تشخیصی:
مثال: - مراحل تحقیق را نام بگیرید؟
- درتحقیق طرح فرضیه قبل ازکدام مرحلۀ تحقیق مطرح می شود؟
کاربرد سوالات جواب کوتاه: امتحانات جواب کوتاه برای اندازه گیری وسنجش هدفهای معرفتی سطوح پائین، به ویژه دانش یا معلومات، مفید هستند. البته دربعضی اوقات میتوان ازاین نوع سوالات برای اندازه گیری هدفهای سطح بالاتر نیز استفاده کرد.
ازاین نوع سوالات درموارد زیر میتوان استفاده کرد:
- توانایی تفسیر سادۀ اطلاعات وکاربرد قواعد، مثل شمارش تعداد هجاهای یک کلمه، تعریف یک موضوع.
- توانایی حل کردن مسایل عددی درریاضیات وعلوم
- حل کردن معادلات ریاضی وشیمایی.
- ایبل( 1979) معتقد است که سوالات جواب کوتاه بطورعمده با کلمات واعداد سروکار دارند. با این سوالها اسامی اشخاص، مکانها، اشیاء جریانها، رنگها وغیره را میتوان نشان داد.
- همچنین اعداد معرف تاریخها، فاصله ها، هزینه ها وجمعیت هارا شامل می شوند.
- اگراین سوالات یک عبارتی را شامل شوند، معمولاً عبارتی کوتاه خواهد بود. سوالهایی که جواب های طولانی تری را دربرمی گیرند. مانند:" سه دلیل برای ....... ذکر کنید. یا ویژگیها ...... را نام ببرید" ، بهتراست درطبقۀ امتحانات تشریحی محدود پاسخ طبقه بندی شوند. بنابراین ازنظرایبل همۀ امتحانات جواب کوتاه برای اندازه گیری وسنجش (هدفهای دانش یا معلومات) بکارمی روند.
محاسن ومعایب سوالات جواب کوتاه:
محاسن:
- سهولت درتهیه سوالها وتصحیح پاسخها وجود دارد. دانشمندی می گوید: زمانی که دانش تعارف یا اصطلاحات فنی شاگردان را می سنجید بهتراست ازآنان بخواهید تاجواب سوال را خود تهیه کنند نه آنکه جوابها را ازمیان تعدادی جواب پیشنهاد شده انتخاب نمایند.
- اجرای آنها آسان است
- تقلب را کاهش میدهند.
- نسبت به امتحانات عینی چهارجوابه، صحیح وغلط ومقابلوی اطلاعات تشخیصی بیشتری را دراختیار معلمان قرارمیدهد.
- دراین نوع سوالات، حدس زدن کورکورانه که ازمعایب عمدۀ امتحانات عینی است وجود ندارد.
معایب:
امتحانات جواب کوتاه دارای معایبی نیز هستند. ازآنجایکه پاسخ سوالهای این نوع امتحانات بسیارمختصر اند نمی توان ازآنها برای سنجش هدفهای سطح بالای یادگیری استفاده کرد. مشکل دیگر این است که کاربرد زیاد این گونه امتحانات سبب تشویق یادگیرندگان به حفظ کردن اطلاعات جزئی وبی اهمیت خواهد شد. همچنین تصحیح ونمره گذاری پاسخهای این امتحانات به دقت وسرعت امتحانات عینی عملی نیست.
قواعد تهیۀ سوالات جواب کوتاه:
1- برای سوالات خود جدول مشخصات تهیه کنید وسوالات امتحان را باتوجه به جدول مشخصات بنویسید. این نکته ای است که درقواعد تهیۀ سوالات تشریحی نیز مورد تأکید قرارگرفت. تهیۀ جدول مشخصات امتحان، پیش ازنوشتن سوالات، به شما کمک می کند که هرسوال راباتوجه به یک هدف آموزشی بنویسید.
2- هرسوال باید موضوع مهمی راشامل شود.
3- شکل سوال را کاملاً روشن بنویسید به گونه ای که به پاسخ مشخص ومعینی نیازداشته باشد.
4- صورت سوال را ازروی مطالب کتاب عیناً نقل نکنید. نقل مطالب کتاب موجب تشویق شاگردان به حفظ کردن مطالب ومانع درک وفهم آنان می شود. پیشنهاد نیتکو برای نوشتن شکل سوالهای جواب کوتاه این است که " ابتدا به پاسخ مورد نظرتان فکرکنید وبعد سوالی را طرح نمائید که آن پاسخ تنها پاسخ درست آن باشد" یعنی سوال را بدون نقل مستقیم جملات کتاب نوشته کنید.
5- درسوالات که جوابات آنها اعداد هستند، واحد مقیاس ووسیلۀ اندازه گیری را که درمحاسبات باید رعایت شوند مشخص کنید. یعنی سوالات باید واحدهای عددی ومیزان دقت لازم را مشخص کنند.
6- درسوالات جواب کوتاه تکمیلی، تنها کلمات وعبارات مهم را حذف کنید.
7- درسوالات تکمیلی که برای ارزیابی پیشرفت تحصیلی به کارمی روند تعداد زیادی جاهای خالی را منظورنکنید.
8- تاحد امکان به جای سوالات تکمیلی، ازسوالات پرسشی استفاده کنید. بطورکلی سوالات جواب کوتاه نوع پرسشی ازسوالات نوع تکمیلی بهترهستند، زیرا: - تهیۀ سوالات نوع پرسشی آسانتراست واین سوالات دارای ابهام کمتری هستند. – جواب دادن به سوالات پرسشی برای شاگردان آسان تراست زیرا شاگردان اکثراً به پرسشهای معلمان پاسخ می دهند نه به جملات ناتمام.
سوال تکمیلی: ( لندن) پایتخت کشور انگلستان است.
سوالات پرسشی: نام پایتخت کشورانگلستان چیست؟ ( لندن)
9- درسوالات تکمیلی، ازکاربرد اشارات دستوری وموارد دیگری که جواب سوال را مشخص می کنند خود داری کنید.
امتحانات عینی:
امتحانات عینی امتحاناتی هستند که درآنها هم سؤالها وهم جواب سؤالها دراختیار امتحان شوندگان قرارداده می شوند وامتحان شوندگان دربارۀ جوابهای داده شده تصمیمهایی می گیرند، انتخاب میکنند ویا اعمالی انجام میدهند. این نوع امتحانات عبارتند از: صحیح وغلط، مقابلوی یا جورکردنی، وچند گزینه ای یا چهارجوابه.
امتحان شونده درجواب دادن به سؤالهای صحیح وغلط جواب درست را ازغلط تشخیص میدهد، درسؤالهای مقابلوی تعدادی پاسخ را با تعدادی پرسش مقابل ویا ترتیب میکند، ودرسؤالهای چند گزینه ای یا انتخابی جواب درست را ازمیان تعدادی جواب های پیشنهادی یا داده شده برمی گزیند. خصوصیات مهم همۀ این سؤالها این است که تصحیح جواب آنها بطورکاملاً دقیق وعینی انجام می گیرد ودرآن نظرشخصی تصحیح کننده هیچگونه دخالتی ندارد. ازاین لحاظ به همۀ آنها امتحانات عینی ( غیرذهنی ) می گویند.
امتحان چندگزینه ای یا انتخابی( Multiple choice ) :
امتحان چندگزینه ای یا چهارجوابه شامل تعدادی سؤالاتی است که هریک ازآنها ازیک قسمت اصلی ( ساقه) که حالت پر ابلم یعنی مسئله را ارائه میدارد وتعدادی گزینه ها ( پاسخ ها ) تشکیل می شوند وامتحان شونده ازمیان گزینه های پیشنهادی، گزینۀ صحیح ( پاسخ درست سؤال ) را انتخاب می کند. تعداد جوابات سوال میتواند( 3) یا ( 4 ) گزینه ( پاسخ ) باشد که یکی ازجوابات صحیح ومتباقی غلط است.
هرسؤال چند گزینه ای شامل قسمت های اصلی زیراست:
1- قسمت اصلی یا تنۀ سؤال( stem): این بخش سؤال متن اصلی سؤال را تشکیل میدهد ودربرگیرندۀ مسئله یا موضوعی است که سؤال باید آنرا اندازه گیری کند.
2- گزینۀ درست یا پاسخ سؤال: یکی ازگزینه های پیشنهادی پاسخ درست سؤال است که امتحان شونده باید آنرا انتخاب کند.
3- گزینه های انحرافی: بغیر ازگزینۀ درست سؤال، تعدادی گزینۀ دیگرنیز برای هرسؤال تهیه می شود که به آنها گزینه های انحرافی می گویند. نقش گزینۀ های انحرافی منحرف کردن امتحان شوندگانی است که پاسخ درست سؤال را نمی دانند.
همچنان متن اصلی یا تنۀ سؤال را یک جملۀ استفهامی یا یک جملۀ ناتمام تشکیل میدهد وگزینه های پیشنهادی جواب جملۀ استفهامی یا تکمیل کنندۀ جملۀ ناقص هستند. ازلحاظ تیوری، هرچه تعداد گزینه ها بیشترباشد امکان حدس زدن کمتراست. اما به سبب اینکه پیداکردن بیش ازسه پاسخ انحرافی کاردشواری است، سؤالات چهارجوابه که درآنها امکان حدس زدن جواب درست یک درچهاراست شهرت بیشتری کسب کرده اند.
متخصصین امتحان سازی ازجمله گرانلاند( 1968) پیشنهاد کرده است که معلم تازه کار بهتراست کوشش کند تا متن سؤالهای خودرا درقالب جمله های پرسشی طرح کند زیرا، به این شکل، هدف سؤال به طور واضح تری بیان می شود. ونوشتن صورت سؤال های چند گزینه ای بصورت پرسشی آسانتر است، وبرای شاگردان کم سن طبیعی تر جلوه می کند، واینگونه سؤالها بطور روشن تری مسئله را بیان می کنند. بناءً طرح سؤال درقالب جملۀ پرسشی طولانی تر ازطرح آن بصورت جملۀ نا تمام بهتر است.
انواع سؤال های چند گزینه ای( چهارجوابه):
سؤال های چند گزینه ای آنچه قبلاً توضیح داده شد، اصولاً ازیک تنه، یک گزینۀ صحیح، وتعدادی گزینۀ غلط ساخته می شود. اما معنی این سخن این نیست که درنوشتن اینگونه سؤالها، صرفاً یک جملۀ ساده برای تنه سؤال وتعدادی پاسخ پیشنهادی یک کلمه ای یک سؤال چندگزینه ای خوب می سازد. سؤال سازان ماهر، غالباً به این شکل ساده سؤال سازی اکتفا نمی کنند وسؤالهای کاملاً ابتکاری متشکل ازمطالب متنوع برای تنۀ سؤال وترکیبهای متنوع گزینه ها استفاده می کنند. دراینجا معروفترین انواع امتحانات چندگزینه ای ازسؤالها را معرفی می کنیم.
الف- نوع تنها گزینۀ صحیح: این نوع سؤال ساده ترین نوع سؤالهای چند گزینه ای است. دراین نوع سؤال تنها یکی ازگزینه ها درست است وبقیۀ گزینه ها کاملاً غلط هستند، بطورمثال:
1 - کودک نخستین تأثیرات اخلاقی، محبت وحق شناسی را .....................احساس می کند.
1) دراجتماع 2) درآغوش مادر 3) دربرخورد با همسالانش 4) درآغوش پدر
2- حواسی که نقش بیشتر درآموزش دارند عبارت اند از:
1) لامسه وشامه 2) لامسه وسامعه 3) ذایقه ولامسه 4) سامعه وباصره
3- هدف از تحقیق عبارت است از :
1) تعیین مسئله مورد نظر برای تحقیق درساحه تعلیم وتربیه
2) سوالیست درباره روابط بین یکدسته متحول ها درتعلیم وتربیه
3) کشف جوابات علمی به سوالات
4) طرح فرضیه کار
4- تنبیه شاگرد به دلیل خطا درصنف درموارد لازم باید چگونه انجام شود؟
1) درحضوردیگران وباشدت 2) پس ازمدتی فاصله ازخطا
3 ) بدون دخالت معلم وازطرف مدیر مکتب 4) با کشف علت وبلا فاصله .
نوع بهترین گزینه( پاسخ): دراین نوع سؤال، تقریباً همۀ گزینه ها درست هستند، اما یکی ازآنها ازهمه درست تر یا بهترین جواب است، مانند:
· کدام مورد زیر تعریف دقیق وکاملتری ازیادگیری است؟
الف) کسب اطلاعات تازه درنتیجۀ آموزش
ب ) ایجاد تغییرات نسبتاً پایدار دراثرتمرین وتجربه دررفتاربالقوه یادگیرنده.
ج ) ایجاد تغییرات مطلوب ومورد نظر دررفتار یادگرنده.
د ) توانایی بخاطر سپردن ویاد آوری تجارب پیشین.
نوع منفی: دراین نوع سؤال تنۀ سؤال بصورت منفی بیان می شود وهمۀ گزینه ها بجزیکی ازآنها درست هستند، بطورنمونه:
· کدام یک ازعبارتهای زیر دربارۀ ویروس درست نیست؟
الف) ویروسها تنها درحیوانات وگیاهها زندگی می کنند.
ب ) ویروسها تولید مثل می کنند.
ج ) ویروسها ازسلولهای زندۀ خیلی بزرگ تشکیل می شوند.
د ) ویروسها می توانند سبب مریضی شوند.
یکی از مشکلات تهیۀ سؤالهای چندگزینه ای این است که بعضی اوقات تهیۀ تعدادی گزینۀ انحرافی غلط که به ظاهر درست جلوه کنند بسیار دشوار است. دراین گونه مواقع، چنانچه تهیۀ گزینه های درست آسانتر باشد می توان ازنوع سؤالهای منفی که درآن همۀ گزینه ها بجزیکی ازآنها درست است استفاده کرد. درواقع قدرت خلاقیت وذوق شخصی طراح سؤال بیش ازهرعامل دیگری دراین امر میتواند دخالت داشته باشد. معلمان وطراحان سؤالهای چند گزینه ای می توانند انواع مختلف دیگری سؤالهای چندگزینه ای را که خود مناسب میدانند مورد استفاده قراربدهند.
محاسن سؤالهای چند گزینه ای یا انتخابی: بطورکلی محاسن امتحانات چند گزینه ای رامیتوان به شرح ذیل بیان کرد:
1- این امتحانات نسبت به سایر امتحانات عینی انعطاف پذیرتراند. اینها علاوه بردانش، توانائی استدلال، قضاوت وبسیاری بازده های مهم دیگر یادگیری را می سنجند.
2- با استفاده ازسؤالهای چند گزینه ای می توان دریک زمان محدود تعداد زیادی ازهدفهای آموزشی وبخش مهمی ازمحتوای درس را اندازه گیری کرد.
3- امتحانات چند گزینه ای نسبت به امتحانات صحیح وغلط کمتر امکان حدس زدن کورکورانه را به امتحان شونده می دهند.
4- پاسخهای این سؤالها به سادگی وباعینیت کامل قابل تصحیح هستند.
5- اگر گزینه های انحرافی این سؤالها باتوجه به اشتباهات وغلط فهمی های متداول شاگردان تهیه شوند، منبع بسیارمناسبی برای تشخیص مشکلات شاگردان خواهند بود.
معایب سوالات چند گزینه ای:
1- ساختن این سوالات بسیار دشوار است. درنتیجه معلمان غالباً نمی توانند تعدادی گزینۀ انحرافی خوب برای سؤالهای چند گزینه ای انتخاب کنند.
2- با وصفی اینکه این تست چیزهای زیادی را احتوا میکند اما بازهم بیشتر متوجه محفوظات فردی می باشد.
3- درمقایسه با تست های صحیح وغلط، خواندن این سؤالها وپیداکردن گزینۀ درست مستلزم صرف وقت زیادتری است، بخصوص اگر گزینه ها خیلی شبیه باهم ساخته شوند.
4- همچنین شاگردانی که درپاسخ دادن به اینگونه سؤالها باتجربه هستند نسبت به شاگردان تازه کار نمره های بهتری بدست می آورند.
5- بعضی اوقات شاگردان خیلی قوی بیش ازشاگردان معمولی قادربه پیداکردن اشکالات، پیچیده گیها ودیدگاههای باز درسؤالها هستند، دراینگونه سؤالها ازاینکه تنها یک پاسخ صحیح درسؤال وجود دارد، با این تیزبینی های خود نه تنها تشویق نمی شوند بلکه با دادن جواب غلط ممکن است تنبیه هم شوند.
قواعد تهیۀ سوالات چند گزینه ای:
1- هرسؤال باید یک موضوع مهم یایک هدف آموزشی را بسنجد یا شامل بخش مهمی ازمحتوای درس باشد. نیتکو( 1983) دراین باره میگوید ابتدا یک هدف آموزشی یا یک مطلب مهم را انتخاب کنید وتصمیم بگیرید که برای آن چند سؤال تهیه خواهید کرد. بعد برای نوشتن هرسؤال اقدامات زیر را انجام دهید:
الف) بانوشتن یک جملۀ سؤالی یا یک جملۀ ناتمام تنۀ سؤال را بنویسید.
ب ) جواب سؤال یابخش ناتمام جمله رابصورت پاسخ سؤال بنویسید.
پ ) گزینۀ های انحرافی را به صورتی بنویسید که نظر شاگردان نا خوانده یا نامطلع را به خود جلب کنند.
2- بیشتر ازیک مسئله یا یک مطلب را درهرسؤال قرارندهید. یعنی سؤال باید تنها به یک مطلب یایک هدف آموزشی مربوط باشد.
3- سؤالهارا کاملاً روشن وواضح بنویسید وازعبارات وکلمات قابل فهم امتحان شونده استفاده کنید. چون استفاده ازجملات وعبارات مبهم درسؤالهای چند گزینه ای ممکن است باعث شود که امتحان شوندگان باوجود اینکه جواب درست را می دانند به علت ابهام ودشواری متن سؤال نتوانند به آن جواب درست بدهند. یعنی استعمال کلمات ولغات دشوار وپیچیده مجازنیست.
4- ازتکرار مطالب درگزینه ها خود داری کنید. تا آنجا که ممکن است پاسخهارا مختصر وکوتاه بنویسید. ضمناً سعی نمائید مطالب را یکبارآنهم درمتن یا تنۀ سؤال بیاورید ودرصورت امکان از تکرار آن درپاسخها خود داری نمائید.
5- مطالب اصلی سؤال را به طور کامل درتنۀ سؤال بنویسید. یعنی تنۀ سؤال باید شامل مطالب مهم سؤال باشد، بگونه ای که امتحان شونده پس از خواندن آن وپیش ازمراجعه به گرینه ها، اندیشه یا هدف اصلی مورد سؤال را درک کند وبداند که سؤال به چه مطلبی مربوط است. یک راه کسب اطمینان ازاین امر این است که روی گزینه هارا بپوشانید وتنۀ سؤال را به تنهایی بخوانید تا متوجه شوید که مسئله یا مطلب بطور کامل بیان شده است یانه. اگر جواب شما منفی است درتنۀ سؤال تجدید نظرکنید.
6- همۀ گزینه های یک سؤال باید متجانس وبه موضوع واحدی مربوط باشند. یعنی همۀ گزینه های یک سؤال باید ازلحاظ محتوا همگون یا متجانس باشند نه اینکه هریک ازآنها به مطلب جداگانه ای اشاره کند. درچنین حالتی سؤال ازصورت چند گزینه ای خارج شده وهریک ازگزینه ها به صورت یک سؤال صحیح وغلط درمی آید که ازدیگر گزینه ها مستقل است. قاعده کلی این است که هرچه گزینه ها متجانس تر باشند سؤال دشوارتر است.
7- سؤال را طوری بنویسید که پاسخ درست تنها پاسخ درست یا قطعاً درست ترین پاسخ باشد. یعنی گزینۀ درست هرسؤال یاباید تنها گزینۀ درست درمیان سایر گزینه ها باشد یا ازگزینه های انحرافی به طور قطعی درست ترین یا بهترین باشد.
8- گزینه های انحرافی را طوری بنویسید که توجه امتحان شوندگان بی اطلاع ازموضوع سؤال را بخود جلب کنند. این گزینه ها باید درظاهرمنطقی ودریک بررسی سطحی درست جلوه کنند. یعنی نباید آشکارا غلط باشند، آنگونه که هرکسی بتواند غلط بودن آنهارا تشخیص دهد.
9- گزینه های هرسؤال را طوری بنویسید که از نظردستورزبان وجمله بندی به نحودرست مکمل متن سؤال باشند. یکی ازمعایب سؤالهای چندگزینه ای افراد تازه کاراین است که بین تنۀ سؤال وگزینه های پیشنهادی ازلحاظ دستوری هماهنگی وجود ندارد واین ناهماهنگی در رابطه باگزینه های غلط بیشتر به چشم می خورد. که درنتیجه این کار بصورت یک راهنما برای امتحان شونده درمی آید ومتوجه می شود که گزینه های غلط آنهایی هستند که ازنظردستوری تنۀ سؤال را کامل نمی کنند. بنابراین سعی کنید سؤالها را طوری بنویسید که همۀ گزینه ها ازلحاظ دستوری با تنۀ سؤال هماهنگی داشته باشند.
10- درسؤالات منفی کلمات منفی را برجسته جلوه دهید. یعنی برجسته جلوه دادن کلمات منفی به امتحان شونده کمک می کند تا متوجه منفی بودن سؤال باشد.
11- ازنوشتن سؤالهایی که درآنها متن سؤال منفی وگزینه ها هم منفی هستند، بپرهیزید. یعنی سؤالهایی که درآنها هم متن سؤال منفی است وهم گزینه ها باعبارات وکلمات منفی نوشته می شوند بسیار مشکل هستند وخواندن آنها امتحان شونده را گیج وسردرگم می کند.
12- تاحد امکان ازکاربرد عبارتهایی مثل" همۀ آنچه دربالا گفته شد، تمام موارد فوق" وغیره خود داری کنید.
13- سؤالهارا مستقل ازیکدیگر بنویسید. پاسخ دادن به یک سؤال نباید شرط لازم برای پاسخ دادن به سؤال دیگری باشد، وجواب یک سؤال نباید به پاسخ دادن به سؤال دیگری کمک کند.
14- ازطرح سؤالهای گمراه کننده بپرهیزید.
15- طول گزینۀ درست را درسؤالهای مختلف تغییردهید. یعنی گزینۀ درست درمقایسه باگزینه های انحرافی باید طوری نوشته شود که به هیچ وجه نمایان نباشد. گزینۀ درست نباید درچندین سؤال پشت سرهم ازسایر گزینه ها درازتر ویا کوتاه تر باشد زیرا ممکن است امتحان شونده را درپیداکردن گزینۀ درست کمک کند. سعی کنید گاهی گزینۀ درست را درازتر ازسایر گزینه ها، گاهی کوتاه تر واگثراً هم طراز با آنها بنویسید. اما مواظب باشید که درچند سؤال پشت سرهم گزینۀ درست کوتاه تر یابلند تر ازسایر گزینه ها نباشد. مثلاً نمونه ای ازاین سؤالهای ضعیف قرار زیراست:
کدام یک ازموارد زیر تعریف درست یادگیری است؟
الف- افزایش اطلاعات
ب- کسب رفتارمطلوب
ج- کسب رفتار نامطلوب
د – ایجاد تغییرات نسبتاً پایدار در رفتار بالقوه درنتیجۀ تجربه.
16- محل گزینۀ درست را درمیان گزینۀ های انحرافی بطور تصادفی انتخاب کنید.
17- عبارتهایی مانند" هیچ یک ازموارد بالا " ، " هیچ کدام ازآنها" وازاین قبیل را زیاد بکارنبرید.
18- درسؤالهایی که تنۀ آنها جملۀ ناتمام است، جای خالی را درقسمت آخر جمله قراردهید.
سوالات صحیح وغلط ( True and False Test):
درسوالات صحیح وغلط تعدادی سؤال یاجمله دراختیار امتحان شونده گذاشته می شود واو صحیح وغلط بودن آنهارا تعیین میکند. سؤالهای صحیح وغلط ساده ترین نوع سؤالهای عینی هستند. ازاینکه درسؤالهای صحیح وغلط معمولاً دوگزینه وجود دارد که ازدوحالت صحیح وغلط خالی نمی باشد که به ( ص - غ )، ( بلی - نه )، ( + ، - ) یا به صورت اصلاحی جواب داده می شود، که به عنوان سؤالهای صحیح وغلط یادمی گردد. سؤالهای صحیح وغلط انواع مختلفی دارند که ذیلاً آنهارا معرفی می کنیم:
انواع سؤالات صحیح وغلط:
نوع صحیح وغلط: دراین نوع سؤال، یک جملۀ خبری، یک محاسبۀ عددی یا یک معادله دراختیار امتحان شونده گذاشته می شود که ازدوحالت صحیح ویاغلط خالی نمی باشد وازاوخواسته می شود تا صحیح بودن یا غلط بودن آن موضوع را تشخیص دهد. بطورمثال:
- دادن حق انتخاب به امتحان دهندگان تا از بین تعدادی سوالات تشریحی بعضی ازآنهارا برای جواب دادن برگزیند، یک روش درست است. صحیح – غلط
- حس باصره بیشترین سهم را درآموزش ایفا می کند. ص - غ
- تنبیه باید در خصوصیات شخصی شاگردان صورت گیرد نه در عمل آنها. ص - غ
نوع بلی- نه خیر: دراین نوع سؤال یک جملۀ پرسشی به امتحان شونده داده می شود و اوباید جواب بلی یا نه خیر را انتخاب کند.
بطورمثال:
- آیا میتوان با استفاده از شیوه های مناسب درتدریس تفاوتهای فردی را مراعات کرد؟ بلی – نه
-
نوع اصلاحی: دراین نوع سؤال به امتحان شونده جمله ای داده می شود که درآن غلطی وجود دارد واوباید غلطی را تشخیص داده وزیرآن خط بکشد ودرستش را بنویسید.
بطورمثال مثال: جذر عدد 64، 9 است.
درسؤال بالا شاگرد باید عدد 9 را خط بزند وبه جای آن عدد 8 را بنویسید. دراین نوع اصلاحی سؤال صحیح - غلط بهتراست چنانچه نشان داده شد درزیر جمله ای که قرار است مورد قضاوت امتحان شونده قرارگیرد خط کشیده شود، زیرا درغیراین صورت ممکن است جواب دهنده بخش دیگری ازجمله را که هدف آموزشی معلم نیست مورد قضاوت قرار دهد. بطورمثال، اگر درسؤال فوق زیر عدد 9 خط کشیده نشود ممکن است شاگرد 64 را خط بزند وبه جای آن 81 رابنویسد.
محاسن سؤالهای صحیح وغلط:
- بیان موضوعهای درسی درقالب عبارتهای ساده
- ساختن این نوع سؤالات وقت کم رادربرمیگیرد میتوان به آسانی تهیه کرد.
- عینی بودن تصحیح جوابها
- به آسانی به آنها نمره داده می شود
- زیاد بودن تعداد آنها درهرجلسۀ امتحان
- شاگرد درحل اینوع سؤال به وقت کم ضرورت دارد.
معایب سؤالهای صحیح وغلط:
- این امتحانات اکثراً برای سنجش اطلاعات جزئی وکم اهمیت بکارمی روند.
- حدس زدن کورکورانه دراین سؤالها خیلی زیاد دخالت دارد
- کاربرد زیاد آنها سبب تأکید بی مورد برحفظ طوطی وار اطلاعات کم اهمیت می شود.
- این نوع سؤالات بیشتر برای سنجش هدفهای سطح پائین مفید اند وتوانائی های پیچیدۀ سطح بالا را اندازه گیری کرده نمی توانند.
اما دانشمندی بنام ایبل( 1979) گفته است که انتقادهای بالا به طراحان سؤالهای صحیح وغلط وارد است نه به خود این سؤالها. این سؤالها الزاماً اطلاعات حفظی را مورد تأکید قرارنمی دهند، آنهارا میتوان طوری نوشت که توانایهای سطح بالای یادگیری را بسنجند.
قواعد تهیۀ سوالات صحیح – غلط:
1- سؤالات ازدوحالت یعنی صحیح وغلط خارج نباشد.
2- سؤالها را تاحد امکان مختصر، ساده وروشن بنویسید. برای این منظور هرسؤال باید تنها یک مطلب مهم را سنجش کند. همچنین ازاستعمال کلمات پیچیده واصطلاحات فنی پرهیز نمائید.
3- جمله هایی را بکارببرید که درست یا غلط بودن آنها برای کسانی که موضوع سؤال را یادگرفته اند واضح باشد. یعنی سؤال نباید آن قدر کلی ومبهم باشد که درآن استثناهایی یافت شود که صحیح بودن یا غلط بودن آنرا نفی کند. سؤال باید کاملاً درست یا کاملاً غلط باشد.
4- ازاستعمال کلماتی چون همه، بعضی وقتها، غالباً،هرگز، وازاین قبیل پرهیز کنید. گاهی اوقات معلمان برای اینکه سؤالی را درست جلوه دهند ازکلمات" غالباً، بعضی وقتها، عموماً وبسیاری از" استفاده می کنند. ازطرف دیگر وقتی که می خواهند غلط بودن آنرا آشکارکنند ازکلماتی مانند" هرگز، همیشه، هیچ یک" استفاده می کنند. دراین صورت شاگردان به سرعت میدانند که این کلمات چه نقشی دارند بدون اینکه ازصحیح وغلط بودن سؤال آگاه باشند به آن پاسخ درست میدهند.
5- سعی کنید طول سؤالهای صحیح وسؤالهای غلط هم اندازه باشند. معلمانی که درنوشتن سؤالهای صحیح وغلط مهارت زیادی ندارند اکثراً سؤالهای صحیح را ازسؤالهای غلط طولانی تر می نویسند. نیتکو( 2001) می گوید تمایل معلمان براین است که سؤالهای صحیح را طویل تر وبا تفصیلات بیشتر بنویسند واین نکته را اکثراً پاسخ دهندگان کشف می کنند ونتیجه این می شود که ازروی ظاهرسؤال صحیح بودن سؤال را حدس بزنند.
6- سعی کنید تعداد سوالات صحیح وسوالات غلط مساوی باشند. اما دانشمندی بنام ایبل( 1979) پیشنهاد کرده است که برای اینکه امتحان قدرت تمیزبیشتری داشته باشد بهتراست تعداد سوالات غلط بیش ازتعداد سوالات صحیح باشد. چنانچه ایبل دردفاع ازاین پیشنهاد خود گفته است: تحقیقاتی انجام شده نشان میدهند که سوالات غلط قدرت تمیز یا تشخیص بیشتری نسبت به سوالات صحیح دارند، یعنی بیشتربودن سوالات غلط بهتر می توانند شاگردان قوی را از ضعیف تمیز دهند.
7- سوالات صحیح وغلط را از روی جمله های کتاب ننویسید. یعنی نقل جملات کتاب درسوالات امتحان سبب می شود که شاگردان به حفظ کردن مطالب تشویق شوند. بنابراین لازم است مطالب را با عبارات ساده وبه زبان خود نوشت.
8- سعی کنید هرسوال به یک هدف آموزشی مهم مربوط باشد وازگنجانیدن مطالب بی اهمیت درسوال پرهیز کنید.
9- سوالاتی که نصف آن صحیح ونصف آن غلط باشد نباید استعمال شود.
امتحانات مقابلوی ( Matching Test ):
سوالات مقابلوی درواقع نوعی ازسوالات انتخابی است اما تفاوتی که دراین نوع سوالات موجود است اینست که دراین نوع امتحان عوض یک سوال چندین سوال وعوض یک جواب چندین جواب مطرح شده است. همچنان امتحانات مقابلوی ازتعدادی سوال تشکیل می شوند که هریک ازآنها شامل دوستون است. یک ستون معرف پرسشها وستون دیگر نشان دهندۀ پاسخها است. وظیفۀ امتحان شونده اینست که پاسخهارا با پرسشهای مربوط مقابل، ارتباط ویاترتیب می کند. دربعضی سوالات مقابلوی ستونهای پرسش وپاسخ درکنارهم ودربعضی سوالات به دنبال هم قرارمیگیرند.
بطورمثال:
1- تدریس ( ) الف- نتیجۀ پیشبینی شدۀ یک کاروفعالیت است.
2- آموزش ( ) ب - عبارت ازیکسلسله راه ها وفعالیتهای منظم است ک معلم درعمیلۀ تدریس ازآن استفاده میکند.
3- هدف ( ) ج – تعامل متقابل بین معلم وشاگردان است.
4- میتود ( ) د – عبارت ازایجاد تغییرنسبتاً ثابت درسلوک بالقوه فرد است .
ه – درانتخاب روشهای مناسب برای تدریس معلم راکمک میکند.
و – طرح ذهنی قبل ازعمل است.
قواعد تهیۀ سوالات مقابلوی:
1- پرسشها وپاسخهای متجانس انتخاب کنید. سعی کنید پرسشها یا پاسخهای یک سوال همه به یک مفهوم، طبقه، یازمینه مربوط باشند. مطالب پراکنده وغیرمرتبط را دریک سوال قرارندهید. بطورمثال:
هدایت: دوستون زیر را بدقت بخوانید، درجای خالی مقابل هرشماره درستون سمت راست حرف مربوط به مطلب ستون سمت چپ را که با آن جورمی آید بنویسید. یعنی ستون سمت راست بخش سوالات است وستون سمت چپ جوابات میباشد. هریک ازنامهای ستون سمت چپ رامی توانید حرف آنرا پهلوی هرسوال ستون سمت راست بنویسید.مثلاً:
( الف ) 1- مخترع تلفون الف- الکساندر گراهام بل
( ب ) 2- کاشف امریکا ب- کریستوفر کولومبوس
( پ ) 3- اولین فضانورد درامریکا پ- جان گلن
( ت ) 4- اولین رئیس جمهورامریکا ت- ابراهام لینکلن
ث- فردیناند مگلان
ج- جورج واشنگتن
2- طول فهرست های پرسش وپاسخ راکوتاه انتخاب کنید ومطالب کمتری را درهریک ازپاسخها قرار دهید. چون ازلحاظ مفیدبودن برای شاگردان، خواندن فهرستهای کوتاه ترمطالب دقت وتمرکز حواس را بیشتر امکان پذیر می سازد. همچنین انتخاب موضوعات وماده های مختصر درستون سمت چپ یا درستون پاسخها به مؤثریت سوال کمک می کند. این امر باعث می شود که شاگردان ابتدا مطالب طولانی تر پرسشها را بدقت مطالعه کنند وبعداً به سرعت پاسخهارا بخوانند وتصمیم خودرا دررابطه با انتخاب آنها بگیرند.
3- درهدایات سوال، اطلاعات لازم را دربارۀ مقایسه ومقابل کردن پرسشها وپاسخها دراختیار شاگردان قراردهید. همچنین می توانید ازشاگردان بخواهید تا به جای نوشتن حروف پاسخها درمقابل سوالها، توسط خط کشیدن هرپاسخ به پرسش مربوط به آن وصل کنید. این کار ازاشتباه جلوگیری می کند وموجب صرفه جویی دروقت می شود.
4- همۀ پرسشها وپاسخ های یک سوال را دریک صفحه قراردهید. یعنی نصف مطلب یک سوال را دریک صفحه ونصف دیگر آنرا درصفحۀ دیگر قرارندهید. این کارباعث حواس پرتی وصرف وقت می شود وضمناً ورق زدن اوراق سوال توسط شاگردان مختلف باعث تولید سروصدای زیاد ومزاحمت برای آنان می شود.
5- درصورت امکان فهرست جوابات را به طور منطقی مرتب کنید. اگر فهرست مطالب بطور منطقی مرتب شده باشند، شاگردان بدون صرف وقت زیاد آنرا پیدا خواهند کرد. برای مرتب کردن مطالب، نام هارا به ترتیب حروف الفبا، تاریخ هارا به ترتیب زمان واعداد را ازبزرگ به کوچک یا بالعکس مرتب کنید.
6- درفهرست پرسشهای سوالهای مقابلوی ازاستعمال جملات نیمه تمام خود داری کنید. کاربرد جملات نیمه تمام هم خواندن پرسشها وپیداکردن پاسخهای آنهارا وهم تهیۀ مطالب متجانس را مشکل می سازد.
7- پرسشهارا با شماره وپاسخهارا با حروف مشخص کنید.
8- هریک ازپاسخها باید برای تمام پرسشهای یک سوال درست جلوه کند. یعنی فهرست پرسشها وپاسخها نباید به گونه ای تهیه شوند که پاسخهای غلط کاملاً مشخص باشند وشاگردان به راحتی بتوانند آنهارا پیدانمایند.
9- ازنوشتن سوالهایی که پرسشها وپاسخهای آنها کاملاً باهم جورمی شوند بپرهیزید.
10- تعداد پاسخها باید ازتعداد پرسشها بیشتر باشد.
سوالات خانه خالی یاتکمیلی:
این نوع سوالات به جواب کوتاه ویا تکمیل کردن جملۀ ناقص یاناتکمیل ضرورت دارد. این نوع امتحان برای سنجش نامها، سنوات ولغات مفید بوده ولی برای مفاهیم عمده واستنباط حقایق کلی مفید نیست وقسمت خالی این نوع سوالات گاهی دربین جمله ویا درآخر جمله واقع می شود. همچنان این نوع سوالات را ازنوع سوالات جواب کوتاه تکمیلی هم یادمی کنند. بطورمثال:
- جنگ جهانی اول از ..............تا ....................دوام کرد.
- مرکز ولایت کاپیسا .................................. است.
- دو روش معمول تصحیح امتحانات تشریحی روش .............. و ...................هستند.